Climatrix Lab – Laboratorium wielopoziomowego zarządzania klimatem i zrównoważonego rozwoju obliczeniowego

Climatrix Lab to projekt badawczy, którego celem jest lepsze zrozumienie i usprawnienie polityk klimatycznych – od poziomu globalnego, przez europejski i regionalny, aż po działania lokalne w miastach i gminach. Interesuje nas nie tylko to, jakie cele klimatyczne są ogłaszane, lecz przede wszystkim dlaczego jedne strategie działają, a inne grzęzną w sporach, oporze społecznym lub braku spójności między instytucjami. Szczególną uwagę poświęcamy Europie Środkowo-Wschodniej i Bliskiemu Wschodowi, gdzie transformacja energetyczna jest jednocześnie kwestią klimatu, bezpieczeństwa, gospodarki i napięć geopolitycznych.

Projekt odpowiada też na wyzwanie, które stało się nagle bardzo aktualne: gwałtowny rozwój sztucznej inteligencji i infrastruktury cyfrowej. Nowoczesne systemy AI oraz centra danych zużywają ogromne ilości energii i wody. To oznacza, że narzędzia, na których coraz częściej opierają się instytucje publiczne, biznes i nauka, same mogą stać się istotnym obciążeniem dla klimatu i zasobów – a w regionach dotkniętych suszą lub smogiem wpływać także na zdrowie i jakość życia. Dlatego w Climatrix Lab traktujemy politykę klimatyczną i technologie cyfrowe jako dwa nierozerwalnie powiązane elementy tej samej układanki: nie da się wiarygodnie planować neutralności klimatycznej, nie uwzględniając rosnących kosztów środowiskowych obliczeń i AI.

Sednem innowacji jest połączenie badań z obszaru nauk społecznych i polityk publicznych z computational sustainability, czyli projektowaniem i używaniem metod obliczeniowych w sposób odpowiedzialny środowiskowo. Łączymy analizę porównawczą polityk, badania społeczne, ocenę ryzyka przestrzennego oraz modelowanie komputerowe (m.in. modele wieloagentowe i teorię gier), a także podejścia zapewniające transparentność i weryfikowalność narzędzi opartych o AI. Efekt ma być podwójny: z jednej strony lepsze wyjaśnienia i prognozy dotyczące tego, jak działa zarządzanie klimatem; z drugiej – rozwiązania, które są nie tylko „inteligentne”, ale też oszczędne energetycznie, świadome zużycia wody i sprawiedliwe społecznie.

Prace prowadzimy na trzech poziomach. Globalnie analizujemy architekturę porozumień i procesów klimatycznych (m.in. w ramach UNFCCC oraz ustaleń IPCC). Regionalnie skupiamy się na Unii Europejskiej i państwach Europy Środkowo-Wschodniej – regionie szczególnie narażonym na ryzyka klimatyczne i wrażliwym na wstrząsy energetyczne. Lokalnie współtworzymy narzędzia z samorządami, aby sprawdzać je w realnych decyzjach: planach adaptacji do upałów, zarządzaniu wodą, mobilności czy zagospodarowaniu przestrzennym.

W praktyce projekt obejmuje kilka ściśle połączonych ścieżek badawczych. Najpierw diagnozujemy, jak układają się polityki klimatyczne i bezpieczeństwa (energia, żywność, kwestie społeczne) oraz gdzie pojawiają się sprzeczności i „wąskie gardła”. Równolegle badamy społeczne reakcje na transformację: skąd bierze się akceptacja, a skąd opór, jaką rolę odgrywają poczucie sprawiedliwości, udział obywateli w decyzjach oraz dezinformacja. W tym celu tworzymy obserwatorium monitorujące debatę klimatyczną i polaryzację w Polsce i regionie CEE, a wyniki przekładamy na wskazówki, jak projektować polityki bardziej włączające.

W efekcie Climatrix Lab dostarczy zintegrowane modele i narzędzia decyzyjne: symulatory polityk uwzględniające sprawiedliwość społeczną, mapy ryzyka wspierające adaptację, oraz rozwiązania pokazujące realne koszty środowiskowe technologii cyfrowych. Projekt ma też wymiar praktyczny: szkolenia i budowanie kompetencji w administracji i NGO, szczególnie w Europie Środkowo-Wschodniej, tak aby decyzje klimatyczne były jednocześnie skuteczne, społecznie akceptowalne i technologicznie odpowiedzialne.

Climatrix Lab wychodzi z prostego założenia: nie wystarczy planować polityki klimatycznej „na papierze”. Musimy rozumieć, jak działa w świecie konfliktów interesów, nierówności i informacji (czasem fałszywej), a jednocześnie pamiętać, że narzędzia cyfrowe – zwłaszcza AI – też mają swój ślad środowiskowy. Dopiero połączenie tych perspektyw daje szansę na rozwiązania, które naprawdę przyspieszają transformację, zamiast ją niechcący hamować.