OBSIDIAN to interdyscyplinarny projekt badawczy realizowany w ramach Priorytetowego Obszaru Badawczego (POB) „Nature-based Solutions, Biodiversity and Climate change (NatBio)” Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zespół koncentruje się na tworzeniu i wdrażaniu Organic Biodiversity Solutions (OBS) – rozwiązań zgodnych z rolnictwem ekologicznym i regeneratywnym, łączących odporne rośliny uprawne (NUCS – Neglected and Underutilized Crop Species) z natywnymi, gotowymi do patentowania bioinokulantami jako skalowalnymi rozwiązaniami typu Nature-based Solutions (NbS). Celem jest przywracanie funkcji gleb, odbudowa bioróżnorodności oraz dostarczanie bezpieczniejszej, bardziej odżywczej i funkcjonalnej żywności w warunkach stresów klimatycznych i degradacji ekosystemów, a w praktyce – wzmacnianie odporności lokalnych systemów produkcji żywności, istotnej dla bezpieczeństwa żywnościowego w czasach rosnącej zmienności klimatu i zakłóceń łańcuchów dostaw.

W OBSIDIAN kluczowe jest podejście „od odkrycia do wdrożenia”: identyfikowane są nowe szczepy mikroorganizmów, zabezpieczane są prawa własności intelektualnej, a następnie inokulaty przechodzą weryfikację od warunków kontrolowanych do testów w uprawach. Projekt obejmuje harmonizację monitoringu w łańcuchu gleba–roślina–żywność, połączoną z narzędziami sztucznej inteligencji i otwartymi wskaźnikami ESG (Environmental, Social & Governance). Cyfryzacja badań umożliwia integrację danych biologicznych, chemicznych, glebowych i klimatycznych, przekładanie ich na rekomendacje dopasowane do miejsca oraz transparentne raportowanie dla rolników, samorządów i instytucji. Dane meteorologiczne i warstwy geoprzestrzenne wspierają wybór lokalizacji pilotaży i ocenę ryzyka stresów środowiskowych, a w kolejnych etapach możliwa jest szersza integracja danych teledetekcyjnych dla modeli AI i monitoringu wdrożeń.

Projekt realizuje cele obejmujące: rozwój pakietów OBS/NbS (NUCS + bioinokulanty) poprawiających funkcjonowanie gleb i retencję wody przy ograniczaniu intensywnych nakładów; wzmacnianie bezpieczeństwa i jakości żywności poprzez monitoring kluczowych zanieczyszczeń (np. mikro-/nanoplastiki, metale ciężkie, pestycydy); budowanie mierzalnych korzyści dla bioróżnorodności oraz transfer wyników do praktyki i polityk publicznych (szkolenia, rekomendacje dla decydentów, materiały wdrożeniowe). Szczególnie istotną rolę pełni AI: integracja danych wieloźródłowych pozwala budować modele predykcyjne stresu, dopasowania roślina–mikrobiom i ryzyk środowiskowych oraz tworzyć otwarte wskaźniki i interaktywne narzędzia wspierające decyzje w oparciu o standard ESG.

Trzon projektu stanowi sześć powiązanych tematów badawczych: selekcja odpornych i wartościowych NUCS (biomarkery, profile genomowe i transkryptomiczne, kompatybilność z mikrobiomem i dopasowanie do warunków glebowych), rozwój bioinokulantów (izolacja, fenotypowanie, formulacje, walidacja i ochrona IP), monitoring i modelowanie bezpieczeństwa w łańcuchu gleba–roślina–żywność (w tym wpływ zdarzeń ekstremalnych), pilotaże terenowe na glebach np. zasolonych, zdegradowanych i technogenicznych (monitoring + SOP i analizy koszt–korzyść) oraz działania wdrożeniowe i edukacyjne. AI jest tu spoiwem, łącząc wyniki z laboratoriów i pilotaży w system decyzyjny wspierający dobór roślin, bioinokulantów i praktyk zarządzania w konkretnych warunkach siedliskowych.

OBSIDIAN to również środowisko rozwoju dla młodych badaczy: doktoranci i młodzi naukowcy są włączani w przygotowanie wniosków grantowych (w tym europejskich), działania w sieciach COST oraz rozwój kompetencji organizacyjnych i komunikacyjnych poprzez współorganizację międzynarodowej konferencji OBSIDIAN. Program „OBSIDIAN Lab-to-Lab Exchange Week” (OLLEW) wspiera krótkoterminowe wymiany i szkolenia metodyczne, a „OBSIDIAN Journal Club” – kompetencje publikacyjne poprzez regularne spotkania dotyczące prac w toku. W efekcie OBSIDIAN jest platformą wspierającą współpracę międzynarodową, rozwój kariery oraz wdrażanie rozwiązań przyjaznych bioróżnorodności – od laboratoriów i pilotaży terenowych po praktykę rolniczą i decyzje publiczne, z naciskiem na rozwiązania ważne dla jakości życia i bezpieczeństwa konsumentów w zmieniającym się społeczeństwie.